Водич на glasam.online за дигитална и транспарентна демократија
Добредојдовте на glasam.online, независен пилот-проект, неутрален и создаден од граѓаните за граѓаните. Овој простор е создаден со јасна цел: да се тестира ефикасноста на онлајн гласањето во Република Македонија и да се докаже дека е можно на граѓаните да им се понуди чист, безбеден и слободен инструмент за учество, независен од политички влијанија.
Токму затоа што сме приватна граѓанска иницијатива, немаме никаква врска со партии или државни институции. Ова ни овозможува да го исполниме ветувањето кое традиционалната политика често не може да го одржи: апсолутна неутралност на прашањата.
Научните критериуми на glasam.online
За да гарантираме дека овој експеримент е научно валиден и деморкатски неоспорен, избравме доброволно да го усогласиме секое поединечно прашање со трите столба на Кодексот на добра пракса за референдуми на Венецијанската комисија (советодавното тело на Советот на Европа):
Единство на содржината (Без „пакети"). Секое прашање се однесува на само една специфична тема. Ние ја одбиваме практиката на bundling (спојување на повеќе различни реформи под едно единствено „Да" или „Не"), гарантирајќи ја вашата слобода хируршки прецизно да се изјасните за секое поединечно прашање.
Апсолутна неутралност на јазикот. Ги елиминиравме сите клаузули за цел или намена од прашањата (на пр. „со цел да...", „за да се гарантира..."). Наведувањето на претпоставените придобивки од некоја реформа во самото прашање е техника на сугестивно влијание (nudge) која го насочува гласот. Нашите прашања се чисто дескриптивни; предностите и недостатоците на секој став се објаснети исклучиво, и тоа на избалансиран начин, во информативниот дел на описот.
Целосни и независни информации. Веруваме во интелигенцијата на граѓаните. Затоа, секое прашање е придружено со објективен опис кој ги презентира ставовите на сите инволвирани страни, заснован исклучиво на реални официјални извори и документи.
Зошто меѓународните стандарди се клучни за еден граѓански проект?
Многумина се прашуваат зошто една приватна иницијатива си наметнува толку строги правила. Одговорот е едноставен: за да се изгради доверба.
Во поларизиран контекст, довербата се стекнува само преку научна прецизност. Следењето на упатствата на Венецијанската комисија ни овозможува да:
Ја покажеме алтернативата. Да докажеме дека технологијата може да понуди почисти, понеутрални и подемократски консултации во споредба со оние кои честопати се манипулирани од официјалната политика.
Го заштитиме гласачот. Да гарантираме дека вашето мислење нема да биде инструментализирано или извлечено преку двосмислени или сугестивно формулирани прашања.
Обезбедиме веродостојни податоци. Анкета заснована на „наместени" прашања нема научна вредност. Резултатите од glasam.online ќе бидат верен и неоспорен одраз на реалната волја на граѓаните.
Референдумот од 30 септември 2018 година (Пример кој не треба да се повтори)
За да ја разбереме практичната важност на овие стандарди, да го анализираме прашањето кое им беше поставено на граѓаните на консултативниот референдум на 30 септември 2018 година:
„Дали сте за членство во ЕУ и НАТО со прифаќање на Договорот помеѓу Република Македонија и Република Грција?"
Од аспект на уставната наука и стандардите на Венецијанската комисија, ова прашање претставува сериозно прекршување на правилата за добра пракса поради две технички причини:
1. Прекршување на принципот на „Единство на содржината" (Спојување во пакет / Bundling).
Прашањето го принудуваше гласачот на еден единствен бинарен одговор (Да/Не) за три огромни и сосем различни теми: членството во Европската Унија, членството во НАТО и прифаќањето на билатералниот договор (кој содржеше тешки отстапки на идентитетски план). Еден граѓанин можеше легитимно да биде за влез во НАТО, но против ЕУ, или за двете, но против специфичните услови на договорот за името. Спојувањето на овие три избори во еден единствен „пакет" ја прекрши слободата на гласањето, изнудувајќи вештачки консензус.
2. Присуство на „Сугестија и влијание" (Suggestive Phrasing).
Евроатлантската интеграција уживаше речиси плебисцитарна поддршка. Вметнувањето на овие две историски и исклучително популарни цели во прашањето послужи како „емотивен мамец" за да се поттикне гласачот да заокружи „Да", прикривајќи ја најконтроверзната тема (билатералниот договор).
Кодексот на добра пракса експлицитно забранува поврзување на оспорувана одлука со универзално прифатена цел во рамките на истото прашање, токму со цел да се избегне ваквата манипулација.
Нашето граѓанско ветување
На glasam.online никогаш нема да најдете прашања формулирани за да ве наведат на одреден одговор. Ние ја почитуваме вашата интелигенција и вашиот граѓански суверенитет, нудејќи ви право да се изјасните на информиран, транспарентен и сосем слободен начин.